09 Mart, 12:18 | Baxılıb : 973
Maraqlı

Novruz Bayrami

Novruz Bayrami

BAHAR-ISTER BAYRAMI, YOXSA NOVRUZ BAYRAMI?
Tariyel Azerturk
Neçe illerdir ki, Azerbaycan alimleri, yaziçilari, shairleri, muellimleri, bir sozle, olkenin ictimai fikir dushuncesi Bahar (Novruz) bayraminin koklerini arayir, onun haradan rishelendiyini tapmaga sey gosterir. O heç cure barisha bilmir ki, biz bu ezeli ve dunyevi bayrami farslardan ve yaxud ereblerin zorla Azerbaycana getirdikleri İslamdan iqtibas etmishik. Bu sahedeki daima oyaq olan qan yaddashimiz elimizde faktlarin olmamasi zemininde bele “iqtibasla” barisha bilmir. Bununla bele, o (qanyaddashi) ozunun shuuralti pulsasiyasi ile uzaq tariximizi zaman zaman bize xatirlatsa da, onu oldugu kimi tam berpa ede bilmir. Amneziyami (yaddashi itirmemi) mane olur? Yeqin ki. Amneziyaya sebeb nedir? Helelik bize bizi oz yazili ve kahkeshanli tariximizden ayiran kataklizmin sebebleri aydin deyil. Men “yazili tariximiz” deyende, Sibir-Altay-Orxon-Yenisey Turk runi yazilarini nezerde tutmuram. Halbuki Azerbaycan shuurunda Sibir-Altay-Orta Asiya qutbu dominantliq teshkil edir. Quvvetli imperiya siyasetlerinin tesiri fonunda uydurlmush, azdirilmish, alçaldilmish Azerbaycan ve ya Azerbaycan turklerinin tarixini u qutb ile baglayan alimlerimiz hele ki, çox- çoxdur. “Yazili tariximiz” deyende, men, yazili sesimizin Babilandan geldiyi faktini nezerde tuturam. Feqet bu guney-bati qutbu de yanlish olaraq xeyalda “Shumer” assosasiyasini toredir. Lakin yuxarida dediyim kahkeshanli tarixi yaradan xalqin adi qetiyyen “Shumer” olmayib. Tarixde bu adda xalq olmayib! Menasi da turkce olan Babilanda [Baba- baba – patriarx, il-el, xalq, an-mekan – (Baba (Patriarx) elin mekani)] ilk yazini keshf etmish xalq ozunu ele Turuk de adlandirirdi. Gil yazilardan etdiyim yuzlerle tercume subut edir ki, evvela, onlarin dili temiz Azerbaycan turkcesincedir, ikincisi, u yazilari gil lovhelere qazimish xalq ozunu Turuk (Turk) de adlandirirdi. Sadece, yeni uydurulmush tercumeler eski yazilarda helelik rast geldiyimiz butun yashari xalqlarin (Assir, Elam, Ete (Hetit). Ereb, Turk; sheherlerin (Babilanin paytaxti olmush Ur-Nammu, Baki, İribuni, Eher, Haldi, Hemmedan) adlarina bir novu mehel qoymur, “etinasizliq” ederek onlara tamamile mentiqsiz don geydirirler. Bizim olan uzaq eks-sedali hemen tarixde Shemsi Eded Abi adli dogma yazarimizin boyuk bir poemasinin metni tam açilib ve o orada bir neçe defe Turk (Turuk) adini çekir. Mes., onlardan birinde deyilir:
“Shakadu, uni-ishi shunu ana seriye, Tatru dammak av ilemez Turuku ki, Qadum, nishe shunu, tatru damma!” –
Yeni turk zarafat sevendi, ishi-gucu bunu ona serimekdir (dolamaqdir), Tatru* danmaq ev elemez turuku, (turke bash ucaligi getirmez), Qadasi, bunu unutma-tatri danma.” *Qedimlerde turkler gelme ereb ve farslari “tatr” adlandirirdilar. Beli, temiz Azerbaycan turk lehcesinde danishan bu gunku İraq turkleri – Kerkuk turkmenlerinin birbasha ecdadlari olmush hemen Babilan turkleri iki esas allaha inam getirirdiler. Onlardan biri ildirim ve zelzele allahi sayilan Marduk idi. Esas meqsedden uzaq dushsek de, ulularimizin qudretine inandiqilari vacib allahlardan biri ile oxuculari qisa da olsa tanish etmek, dushunurem xeyirxah ishdir. İlk baxishda heç bir mena vemeyen ad iki azerbaycan sozunun birleshmesidir. Merd uk, yeni merd ox. Babilan (İrak) kimi, ele Azerbaycan kimi de qizmar, quru tebieti ile ferqlenen mehsuldar torpaqli bir yerde yagishin ne demek oldugunu izah etmeye ehtiyac yoxdur. Bu menada goyde çaxan ildirima ulu ecdadlar yerlere ruzi menbeyi nur yagishi gonderen ildirim çaxmasini merd ox adlandirmish ve ona – heyat remzi kimi iman beslemishler. Ona daima ehtiyac duymushlar. Merduk barede gil yazilarda çoxlu melumatlar var. İrakin Sippur adli yerden tapilmish bir gil lovhedeki yazi Bagdad alimi Al-Ravi terefinden sehv olaraq “Merduka himn” kimi tercume edilib, esas movzu menasiz soz yiginina çevrilse de, metn eslinde “Ete (Hetit) elinde” vulkan puskurmesinden behs edir. Metnin uçuncu setrinde deyilir:
“Ete el enin ki, Merduk luzim urur.”
Hetit eli inildeyir ki, Merduk luzum gorur. Enin – Anadolu turkcesinde inildemek, zarildamaq, guruldamaq demekdir. Metn vulkan puskurmesinin gozel elm dilde çox boyuk boyalarla tesvirine hesr edilib. Bu xettin ozu qetiyyetle Merdukun İldirim allahindan bashqa, hem de vulkan puskurmesi ve yeqin ki, zelzele allahi da olmasina delalet edir. Eslinde bu yazida biz Bahar bayrami ile bagli ecdadlarin inam besledikleri diger